ARTYKUŁ: Zespół bocznego przyparcia rzepki

14boczneprzyparcierzepki

 

Boczne przyparcie rzepki, bo o tym będzie mowa, to problem, z którym zmaga się bardzo wiele osób zarówno młodych i aktywnych fizycznie, jak i w wieku podeszłym.

 

 

Aby ułatwić zrozumienie problemu, warto by przytoczyć nieco podstaw anatomii stawu rzepkowo-udowego.

 

ANATOMIA

 

Jest to staw utworzony przez tylną powierzchnię rzepki, oraz powierzchnię stawową kości udowej. W warunkach prawidłowych, podczas ruchów zgięcia i wyprostu stawu kolanowego, rzepka powinna się ślizgać centralnie w bruździe pomiędzy kłykciami kości udowej. W dużej mierze ruch ten zachodzi dzięki zrównoważonej pracy wszystkich głów mięśnia czworogłowego uda, a także dzięki troczkom i więzadłom, które okalają staw kolanowy.

kneee

 

Rzepka natomiast, jest największą trzeszczką w ludzkim organizmie, która jest objęta ścięgnem mięśnia czworogłowego uda. Jej głównym zadaniem jest przedłużanie ramienia dźwigni mięśnia czworogłowego. Pozwala to na zmniejszenie siły, jaka jest niezbędna do wykonania ruchu wyprostu w stawie kolanowym.

 

 

 Czym zatem jest zespół bocznego przyparcia rzepki?

 

Dysfunkcja ta, występuje w wyniku wzmożonego nacisku bocznej powierzchni stawowej rzepki do kłykcia bocznego kości udowej. W następstwie prowadzi to do nadmiernego przesunięcia rzepki w stronę boczną w trakcie ruchów kolana. Traktuje się, iż przemieszczanie rzepki w stronę boczną jest zjawiskiem naturalnym – wynika to zarówno z anatomii (silna głowa boczna mięśnia czworogłowego uda) jak i biomechaniki stawu kolanowego.

 

Objawy

 

kneecap

 

Gdy rzepka przemieszcza się po kłykciu bocznym kości udowej, zbaczając z fizjologicznego toru, w efekcie może prowadzić do uczucia przeskakiwania, strzelania, bądź chrupania w stawie kolanowym. Bardzo często towarzyszy temu trudny do zlokalizowania ból i uczucie sztywności. Przy bardzo zaawansowanych zmianach w obrębie stawu rzepkowo-udowego (chondromalacja rzepki) może dochodzić również do występowania obrzęku.

 

 

Przyczyny:

 

Koncepcja mięśniowa

 

Dokładna analiza narządu ruchu i funkcji chodu, bardzo często przemawiają za szeregiem patologicznych zmian w tonusie mięśniowym, które wpływają na boczne przyparcie rzepki.

 

Przykurcz mięśnia biodrowo-lędźwiowego, bardzo silnego zginacza biodra, sprawia, że kość udowa przemieszcza się w kierunku do przodu, co jednocześnie kompensowane jest zgięciem stawu kolanowego. Dochodzi wtedy także do zwiększonej rotacji zewnętrznej w stawie biodrowym, co znacząco wpływa na zaburzenie stereotypu chodu. Mięsień prosty uda jest mięśniem dwustawowym, który zgina staw biodrowy, a także prostuje staw kolanowy. Gdy dojdzie do jego przykurczu, skutkuje to większym przyparciem rzepki do powierzchni stawowej uda i wymuszonym zgięciem stawu kolanowego.

 

Wzmożone napięcie mięśniowe oraz przykurcz mięśni kulszowo-goleniowych (m. półścięgnisty, półbłoniasty, m. dwugłowy uda z tylnej partii uda) przyczyniają się do zwiększonej rotacji zewnętrznej podudzia, co skutkuje bardzo dużym obciążeniem stawu rzepkowo-udowego i „uciekaniem” rzepki na zewnątrz stawu. Przykurczone mięśnie w obrębie tylnej części podudzia przyczyniają się także do zwiększonej pronacji stawu skokowego i jednocześnie ograniczają ruch zgięcia grzbietowego stopy. Prowadzi to w następstwie do koślawienia stawu kolanowego w trakcie chodu.

 

Mięsień naprężacz powięzi szerokiej wraz z pasmem biodrowo-piszczelowym, gdy ulegną przykurczowi także skutkują nadmiernym przyparciem bocznym rzepki.

 

Jeżeli długość i elastyczność powyższych mięśni jest zachowana, wraz z odpowiednią siłą prostowników kolana (głównie mięsień obszerny przyśrodkowy), znacznie zmniejsza to ryzyko wystąpienia bocznego przyparcia rzepki.

 

 

Koncepcja anatomiczna

 

Czasem przyczynami dolegliwości są zmiany anatomiczne leżące poza układem mięśniowo-powięziowym. Wymienia się tu najczęściej nieprawidłową budowę nasady dalszej kości udowej (w tym spłycenie zagłębienia międzykłykciowego jak i hypoplazja kłykcia bocznego), nieprawidłową budowę nasady kości piszczelowej (a w tym rotację wewnętrzną lub boczne umiejscowienie guzowatości kości piszczelowej – miejsce przyczepu mięśnia prostego uda). Autorzy wspominają również o nieprawidłowościach budowy rzepki (zmiana kształtu, wielkości i położenia względem kości udowej), skrócenie lub wydłużenie więzadła rzepki. Istotnym i często ważniejszym aspektem ZBPRz jest obecna koślawość stawów kolanowych, często co za tym idzie zwiększona pronacja stawów skokowych.

 

 

Leczenie:

 

- wzmocnienie osłabionych partii mięśniowych (głównie mięśnia czworogłowego uda – głowy przyśrodkowej)

 

- rozciąganie, stretching, poizometryczna relaksacja w zależności od wskazań – m. prosty uda, m. biodrowo-lędźwiowy, m. naprężacz powięzi szerokiej i pasmo biodrowo-piszczelowe, m. kulszowo goleniowe, m. trójgłowy łydki.

biodrledzw naprezacz prostyuda trojglowy

- mobilizacja rzepki, której kierunek zwykle jest zależny od wyników badania(!)

 

- Plastry kinesiotaping – techniki korygujące ustawienie rzepki przyśrodkowo.

 

- Wzmacnianie m. pośladkowego średniego – bardzo ważnego stabilizatora miednicy

poslsr

 

- Ćwiczenia propriorecepcji, czucia głębokiego – stabilizacja obwodowa.

stab

 

- unikanie aktywności fizycznych wyzwalających dolegliwości bólowe: bieganie, skoki, przysiady

 

- postępowanie wg zasady PRICE (Protection – Odciążenie, Rest – Odpoczynek, Ice – Lód, Compression – Ucisk, Elevation – Uniesienie)

 

- w okresie zwiększonej aktywności fizycznej stosowanie ortez stabilizujących staw kolanowy, farmakoterapia – maści p/bólowe i p/zapalne

 

- oziębianie (okłady z lodu, krioterapia)

 

- jeżeli jesteś osobą aktywną fizycznie,  priorytetem powinno być zmniejszenie obciążeń treningowych (zmiana intensywności, objętości treningu)

 

 

Zespół bocznego przyparcia rzepki należałoby różnicować z innymi schorzeniami stawu kolanowego. Warto jednak pamiętać, że problem ten często towarzyszy innym patologiom!

 

 

UWAGA: Przed rozpoczęciem jakichkolwiek proponowanych ćwiczeń, warto skonsultować się z lekarzem bądź fizjoterapeutą! Powodzenie terapii  zawsze zależy od trafnej diagnozy. Jedynie dokładne badanie manualne wykonane przez ortopedę lub fizjoterapeutę da Ci pewność, że ćwiczenia przyniosą pozytywny rezultat i Ci nie zaszkodzą!!!

 

Bibliografia:

A. Bochenek, M.Reicher:. Anatomia człowieka, PZWL, Warszawa 2006

M. Schunke, E. Schulte, U. Schumacher, M. Voll PROMETEUSZ, Tom I, Atlas anatomii człowieka

Gaździk S. T.: Ortopedia i Traumatologia, PZWL Warszawa 2002

Merchant A.C. :. Patellofemoral malalignment and instabilities. Articular Cartilage and Knee Joint Function: Basic Science and Arthroscopy.

Micheli L.J., Slater J.A., Woods E.W., Gerbino M.S.Patella alta and the adolescent growth spurt. Clin Orthop Rel Res 1986;

Brown D.E. Sekrety ortopedii. Urban & Partner, Wrocław 2006

Olaf Evjenth, Jern Hamberg „Autostretching”