Zespół mięśnia gruszkowatego – piriformis syndrome

11piriformis

 

Jest to stosunkowo rzadko występujące schorzenie, które powstaje wskutek przykurczu lub wzmożonego napięcia mięśnia gruszkowatego. Zdecydowałem się na ten artykuł głównie dlatego, iż u wielu moich pacjentów mięsień ten jest źródłem miejscowych dolegliwości bólowych, które jednocześnie bardzo wdzięcznie poddają się leczeniu. Sam piriformis syndrome jak już wspomniałem występuje okazjonalnie, co nie oznacza, że na takiego pacjenta nie można natrafić we własnej praktyce fizjoterapeutycznej.

 

Jest to jedno z następstw dolegliwości odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa (dyskopatii, nieprawidłowej postawy ciała, często również w wywiadzie stwierdzany jest uraz mechaniczny). Zespół ten może się przyczyniać m.in. do występowania objawów bólowych w obrębie pośladka, z promieniowaniem do kończyny dolnej z tyłu. Jeśli w/w mięsień jest nadmiernie napięty, doprowadza on do ucisku nerwu kulszowego, co skutkuje zmniejszonym krążeniem krwi, niedostatecznym zaopatrzeniem w substancje odżywcze, a przede wszystkim dolegliwościami bólowymi.  Ból wynikający z powyższej patologii utrudnia chodzenie, jest szczególnie dokuczliwy podczas wchodzenia po schodach i pochylaniu się w przód na prostych nogach. Zauważalny jest również w trakcie unoszenia kończyny, rotowania uda do wewnątrz. Dysfunkcja mięśnia gruszkowatego bardzo często może prowadzić do odruchowego zaniku mięśni pośladkowych w tym pośladkowego średniego i małego, które odgrywają bardzo ważną rolę w stabilizacji miednicy.

 

 

Anatomia:

 

 

Aby łatwiej zrozumieć problem dolegliwości, parę słów na temat anatomii. Mięsień gruszkowaty – jest to mięsień, którego przyczepy znajdują się na powierzchni miednicznej kości krzyżowej oraz na krętarzu większym kości udowej. Przez lub pod mięśniem „przechodzi” nerw kulszowy. Mięsień gruszkowaty odpowiada za ruchy odwodzenia, rotacji zewnętrznej i prostowania uda w stawie biodrowym.

 

 

Objawy:

 

 

- wyraźne bolesne ograniczenie rotacji wewnętrznej uda,

- często staw biodrowy może „uciekać” do rotacji zewnętrznej,

- wyraźny, głęboki, przeszywający ból w obrębie pośladka, bocznej strony uda (okolice krętarza większego kości udowej). Można sprowokować go poprzez uniesienie kończyny wyprostowanej w stawie kolanowym, przywiedzenie poza linię pośrodkową ciała z jednoczesną rotacją wewnętrzną.

- często” bowstring test”, czyli test cięciwy łuku jest dodatni – tkliwość dotykowa nerwu piszczelowego z tylnej strony kolana.

- przykurcz m. gruszkowatego jest również często mylony z zablokowaniem stawu krzyżowo-biodrowego, któremu mogą towarzyszyć asymetrie w długościach kończyn dolnych!

 

Terapia

 

Leczenie zespołu mięśnia gruszkowatego polega na zastosowaniu poizometrycznej relaksacji, stretchingu, autostretchingu, masażu poprzecznego i/lub funkcyjnego mięśnia. Dodatkowo można stosować techniki zmniejszające napięcie mięśniowe przy użyciu plastra kinesiology taping. Warto również pracować nad stabilizacją miednicy w płaszczyźnie czołowej – wzmacnianie mięśnia pośladkowego średniego, poprzez np. ćwiczenia CORE. Rzadko kiedy narzędzia te nie przynoszą ulgi pacjentowi. Jeśli nie ma wystarczających efektów, można dodatkowo zastosować leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe, o wiele rzadziej ostrzyknięcia sterydowe.

 

 

dermatomy-tyl

Klasyczna rwa kulszowa – ischialgia – jest to zespół objawów ściśle związanych z uciskiem nerwów rdzeniowych poziomów L4, L5 oraz S1. Tworzą one największy nerw obwodowy występujący w organizmie ludzkim -  tzw. nerw kulszowy. Najczęściej przyczyną tego schorzenia jest dyskopatia w obrębie kręgosłupa, aczkolwiek może być spowodowane lokalnymi stanami zapalnymi. W przebiegu rwy kulszowej występuje nagły ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, który często promieniuje do pośladka, tylnej strony uda, a czasem poniżej kolana do łydki lub stopy. Jednakże to nie wszystko! Zwykle takim objawom towarzyszą wyraźne drętwienia i parestezje w obrębie kończyn, a także osłabienie siły mięśniowej tych mięśni, które są unerwiane przez nerw kulszowy i jego gałęzie.  Obecne jest również osłabienie odruchów ścięgnistych z więzadła rzepki i stawu skokowego, a także zaburzenia czucia wg. tzw. dermatomów. Dlatego warto pamiętać – jeśli bolą Cię plecy, ból narasta w trakcie pochylania się w przód, nie musi to od razu przemawiać za obecnością rwy kulszowej (a także ZMG), gdyż przyczyn może być wiele. Mogą być to chociażby podrażnienia więzadeł, nerwów, zablokowania stawów międzykręgowych, stawów krzyżowo-biodrowych, nadmierne napięcie mięśni (m.in. m. biodrowo-lędźwiowego, m. gruszkowatego). Sama rwa kulszowa jest często diagnozowana nad wyrost, szczególnie przez pacjentów, dlatego udajcie się do wykwalifikowanego fizjoterapeuty, który przyczynę dolegliwości dokładnie zbada.

 

 

UWAGA: Przed rozpoczęciem jakichkolwiek proponowanych ćwiczeń, warto skonsultować się z lekarzem bądź fizjoterapeutą! Powodzenie terapii  zawsze zależy od trafnej diagnozy. Jedynie dokładne badanie manualne wykonane przez ortopedę lub fizjoterapeutę da Ci pewność, że ćwiczenia przyniosą pozytywny rezultat i Ci nie zaszkodzą!!!

 

Bibliografia

 

M. Schunke, E. Schulte, U. Schumacher, M. Voll PROMETEUSZ, Tom I, Atlas anatomii człowieka

A. Bochenek, M.Reicher:. Anatomia człowieka, PZWL, Warszawa 2006

D.M. Terray:. Piriformis Syndrome. A modern approach to diagnosis and treatment

http://www.webmd.com/pain-management/guide/piriformis-syndrome-causes-symptoms-treatments

http://www.backpain-guide.com/Chapter_Fig_folders/Ch06_Path_Folder/Ch06_Images/06-4%20Radiculopathy.jpg